Het Manifest van Leve het Onderwijs! is in mei 2025 tijdens de Landelijke Dag gezamenlijk herijkt. Een recordaantal onderwijsprofessionals uit het hele land – leraren, schoolleiders, bestuurders, directeuren en beleidsmedewerkers – werkte samen aan aangescherpte uitgangspunten voor goed onderwijs.
Dit vernieuwde manifest is tot stand gekomen in co-creatie met het onderwijsveld, onder begeleiding van onze huiswetenschappers Sharon Stellaard, Frédérique Six, Rob Martens, Marlies Honingh, Ben Kuiken en Merel van der Wal. In keynotes en verdiepende sessies brachten zij perspectief, taal en verdieping bij thema’s als vertrouwen, motivatie, verantwoording, persoonlijke ontwikkeling, waarde toevoegen en dialoog.
Het manifest richt zich op bestuurlijk handelen, maar staat niet los van de dagelijkse praktijk. Daarom werken we momenteel, samen met schoolleiders en onderwijsprofessionals, aan manifestitems vanuit hun perspectief, zodat de uitgangspunten op alle niveaus in de organisatie betekenis krijgen en met elkaar verbonden blijven.
Ondertekenen van het Manifest? Dat kan hier.


Onderwijs, RvT en bestuur: hoe geven we maatschappelijke democratie vorm?
Op 18 september kwamen bestuurders en de leden van hun RvT samen tijdens onze bijeenkomst “Maatschappelijke democratie vertaald naar onderwijs”, begeleid door bijzonder hoogleraar Marlies Honingh (Universiteit Utrecht).
We onderzochten hoe onderwijs meer is dan structuren en systemen. Het raakt aan kansen, uitsluiting, socialisatie en uiteindelijk aan de manier waarop wij samenleven. Democratie is geen gegeven, maar vraagt voortdurende voeding en dialoog.
💡Enkele inzichten uit de avond:
🔸Toezicht wordt niet alleen namens een organisatie gevoerd, maar namens de samenleving.
🔸Onderwijsrelaties (bestuur–organisatie, leraar–leerling) worden te vaak transactioneel benaderd, terwijl ze in essentie relationeel zijn.
🔸Besturen en RvT’s hebben de verantwoordelijkheid om het gesprek te voeren over waarom en hoe we doen wat we doen, niet enkel over resultaten.
🔸Pluriformiteit in visies is waardevol – eenheidsworst bedreigt de rijkdom van het Nederlandse onderwijs.
❓Kritische vragen die wij meenemen:
🔸Namens wie houd jij als toezichthouder toezicht?
🔸Hoe voed jij binnen je organisatie de democratische dialoog?
🔸Welke relaties binnen jouw bestuur of school worden te vaak als ‘transactie’ gezien, en hoe kun je ze weer relationeel maken?
🔸Waar durf jij de grenzen van beleid op te rekken om recht te doen aan de essentie van onderwijs?
In deze tijd wordt er iets van je gevraagd – als bestuurder, toezichthouder en als professional die dagelijks met kinderen en jongeren werkt. Doen wat ertoe doet betekent ruimte creëren voor ontwikkeling en vertrouwen, ook als dat lef vraagt: loslaten, niet klakkeloos regels volgen en soms bewust op je handen zitten.
Juist nu, in een wereld waarin maatschappelijke democratie onder druk staat, zijn bestuurders en toezichthouders aan zet om ruimte te creëren voor pluriformiteit, vertrouwen en dialoog.
Ter verdieping: het artikel van Marlies Honingh & Hartger Wassink (2024) mee: “Goed bestuur als gezamenlijk project van burgers en bestuurders”. Dit artikel plaatst de thematiek van de avond in een bredere context van maatschappelijke democratie.
Hier kun je het artikel downloaden.
We hebben deze terugblik ook gedeeld op LinkedIn: lees en reageer hier.
Wij zullen één keer per kwartaal een nieuwsbrief versturen
Leve het Onderwijs! is een beweging van schoolbestuurders die geloven in een nieuwe manier van besturen. Van moeten naar mogen. Van controleren naar vertrouwen. Van ‘wat kan niet’ naar ‘wat kan wel’. Een beweging van bestuurders die bewegen van ‘doen zoals wij het altijd deden ’naar ‘werken vanuit de bedoeling’.
We delen kennis en expertise, doen (wetenschappelijk) onderzoek naar de nieuwe manier van besturen, dragen onze ervaringen uit en laten ons geluid horen bij beleidsmakers. Leve het onderwijs! is een beweging van verschilmakers in het onderwijs, die samen zorgen dat leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Doe je ook mee? Leve het onderwijs!