Tag: doorstroomtoets
Oproep tot bijdrage – doorstroomtoetszaak SaKS/Spaarnesant & versterking bewegingBeste collega-bestuurders, beste betrokkenen,
Graag brengen we jullie kort op de hoogte en doen we een gerichte oproep om onze gezamenlijke beweging te versterken. De afgelopen maanden hebben SaKS, Spaarnesant en Leve het Onderwijs intensief en zorgvuldig gehandeld in het dossier rond de doorstroomtoets. Dat heeft veel in beweging gezet, zowel inhoudelijk, politiek als in de sector.
Zoals jullie weten vergde deze periode een uitzonderlijk intensief traject: onderzoek, juridische procedures, een zienswijze, spoedaanwijzing en intensieve communicatieve ondersteuning volgden elkaar in hoog tempo op. De totale kosten bedragen inmiddels circa € 200.000. De LHO-kerngroep heeft hiervan de helft voor haar rekening genomen. Met extra bijdragen kunnen we deze lijn vasthouden, verbreden en ervoor zorgen dat we juridisch, inhoudelijk en communicatief stevig blijven staan.
Waarom dit nu zo belangrijk is
De recente analyses van DUO, de Volkskrant, de PO-Raad en de Onderwijsraad laten één conclusie zien: de doorstroomtoets werkt niet als instrument voor kansengelijkheid.
- DUO toont dat de toets zijn corrigerende functie niet vervult; bestaande verschillen blijven bestaan.
- De sectorrapportage laat zien dat verschillende toetsaanbieders tot verschillende adviezen leiden.
- Het Toetscollege erkent dat het uitmaakt welke toets een school kiest.
- De Onderwijsraad benadrukt dat vroege selectie ongelijkheid vergroot.
Dit bevestigt precies wat wij samen aankaarten: het probleem is niet de toets: het is het stelsel eromheen. Te vroege selectie, toetsdominantie en een smalle vorm van verantwoorden staan vakmanschap, focus op brede ontwikkeling en gelijke, rechtvaardige kansen in de weg.
Daarom pleiten wij nadrukkelijk niet voor één landelijke toets, maar voor een beweging richting stelselwijziging:
- later selecteren
- brede ontwikkeling centraal
- verantwoording gebaseerd op vakmanschap, niet op één momentopname
- minder prestatiedruk en meer professionele ruimte
Korte tijdlijn & context
| Periode2025 | Gebeurtenis | Kern |
| Eind jan | Formele lijn Inspectie | Schriftelijke constatering “in strijd met de wet” + verzoek tot herstel. Besturen lichten toe waarom zij hun beleid handhaven (27 jan). |
| Begin feb | Onderzoek & hoor-wederhoor | Inspectie start verdiepend onderzoek (aangekondigd 4 feb, schoolbezoeken 5 feb). Hoofdvraag: zorgt het bestuur voor juiste afname/toezicht op kwaliteit en deugdelijke afsluiting? |
| 6–10 feb | Spoedroute | Inspectie acht de situatie acuut i.v.m. korte afnameperiode; rapportage, zienswijze-termijn en spoedaanwijzing volgen kort op elkaar. Besturen vragen gesprek met OCW en dienen zienswijze in. |
| Feb–mrt | Herstel & vervolg | Start herstelperiode en verdere afstemming met OCW/Inspectie; parallel bouwen scholen en LHO aan verantwoording vanuit brede ontwikkeling. |
| Aug | Bezwaar ongegrond | Bezwaar tegen spoedaanwijzing ongegrond |
| Okt | Hoger beroep | Hoger beroep tegen spoedaanwijzing |
Wat we samen bereikt hebben:
- Publiek & politiek: Kamervragen, stevige media-aandacht en onderzoeksjournalistiek die het debat over toetsdominantie en vroege selectie heeft verbreed.
- Journalistieke onthullingen over het niet-uitgevoerde onderzoek naar doorstroomtoetsen & Kamervragen over beloofd onderzoek: Journalistiek meldde 20 juni 2025 dat het door het kabinet beloofde onderzoek naar doorstroomtoetsen niet is uitgevoerd; er volgden Kamervragen (26 juni), uitstelbericht (11 juli) en antwoorden (27 aug 2025) met beslisnota.
- Sectorbrede beweging: PO-raad en VO-raad zetten zwaarder in op latere selectie en minder toetsdominantie; Onderwijsraad-adviezen, NIVOZ en Verus krijgen zichtbaar gewicht.
- Een opener dialoog met Cito, CvTE en Inspectie: de Cito-directie benadrukt dat een toets een middel is, geen doel; met CvTE en Inspectie loopt dialoog over anders verantwoorden (niet afrekenen op alleen doorstroomtoets).
- Dialoog aan de top (doorlopend): constructieve gesprekken met OCW/Inspectie en met experts (Claire Boonstra, Karen Heij) verbreden het speelveld en leiden tot concrete vervolgacties. Onder andere zijn we we in gesprek zijn over een pilot naar aanleiding ons pilotvoorstel.
- LHO-trajecten op tientallen scholen gericht op brede ontwikkeling en vakmanschap: Landelijk draaien meerdere LHO-trajecten en een leergang voor kwaliteitsmedewerkers; inmiddels namen ruim 60 scholen uit diverse besturen uit heel Nederland deel.
Besturen en hun scholen bouwen aan een breed kwaliteits- en opbrengstenmodel (doelen, referentieniveaus, leerlijnen). Richting Inspectie kunnen zij onderbouwen dat zij breder en vollediger volgen dan één momentopname. Dit versterkt vakmanschap en professionele ruimte.
Waarom jullie steun nu nodig is
Met jullie bijdrage kunnen we:
- juridisch stevig blijven staan
- onze inhoudelijke lijn versterken met onafhankelijke analyses
- de communicatie en sectorbeweging voortzetten
- besturen en scholen ondersteunen in brede verantwoording en vakmanschap
Bijdragen
- NL62 RABO 0375 9280 65 t.n.v. Stichting Leve het Onderwijs
- Onder vermelding van: Bijdrage LHO doorstroomtoets
- Vragen? communicatie@levehetonderwijs.nl
Tot slot
De doorstroomtoets is een signaal in een veel groter vraagstuk.
Onze inzet richt zich op het stelsel dat daaronder ligt: een stelsel waarin kinderen tijd krijgen om te groeien, ontwikkeling centraal staat, selectie later plaatsvindt en toetsing dienend is – niet bepalend.
We hopen op jullie steun.
Hartelijke groet,
Kerngroep van Leve Het Onderwijs!
FAQ
- Waarom nu doneren?
Om juridisch, inhoudelijk en communicatief professioneel door te kunnen pakken, terwijl we de sectorbrede beweging (PO-/VO-raad, Onderwijsraad e.a.) versterken. - Wat gebeurt er met mijn bijdrage?
Inzet op juridische bijstand, onafhankelijke analyses/adviezen, communicatie en ondersteuning van scholen/besturen in de beweging. - Is dit tegen toetsen?
Nee. We zijn vóór verantwoord toetsen als onderdeel van een brede kijk op ontwikkeling; tegen het overgewicht van één toetsmoment en te vroege selectie.
Wat is het einddoel?
Latere, rechtvaardiger selectie; brede verantwoording, minder toets- en prestatiedruk; professionele ruimte en vertrouwen in het vakmanschap van leraren en schoolteams.
Update landelijke bijeenkomsten: 5 november verplaatst – online bijeenkomst op 12 januari
De live bijeenkomst van 5 november kon helaas niet doorgaan en wordt verplaatst naar een later moment. Om toch samen verder te gaan, organiseren we op 12 januari (15:00–17:00) een landelijke online bijeenkomst voor iedereen die deelnam aan of interesse heeft in de trajecten Stop het verplichten van toetsen. Tijdens deze sessie delen we een update en gaan we in kleinere groepen in gesprek over waar scholen nu staan en wat er nodig is.
➡️ Aanmelden kan hier
20 mei 2026 – middag & avond (met diner) — Mendelcollege, Haarlem
Landelijke Dag Leve het Onderwijs!
Onze jaarlijkse landelijke dag voor iedereen in de beweging. Een inspirerende middag en avond, dit jaar gehost door het Mendelcollege (VO). Extra mooi om je VO-partners mee te nemen — samen bouwen we verder aan een brede, groeiende beweging.
Het programma volgt nog.
Aanmelden kan hier.
Nieuws uit de Tweede Kamer der Staten-Generaal: drie moties over de doorstroomtoets zijn aangenomen. Samen halen ze het gewicht van de toets eraf (uitslag ondersteunend naast het schooladvies), geven wereldkennis een stevige plek, borgen dat de toets meer meet dan alleen strategieën en vragen om alternatieve instrumenten in het toezicht.
Dit is bereikt door gezamenlijke inspanningen van leerlingen, leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders, onderzoekers, journalisten, Kamerleden en anderen. Als Leve het onderwijs! zijn we dankbaar dat we hier samen aan hebben kunnen werken — via gesprekken met Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Inspectie van het Onderwijs en College voor Toetsen en Examens en in de onderwijspraktijk waar we met scholen bouwen aan een breed kwaliteits- en opbrengstenmodel dat verder kijkt dan één momentopname en hashtag#vakmanschap centraal zet.
Drie moties in het kort:
🔸 Rosanne Hertzberger & Ilana Rooderkerk (31 293, nr. 834) – verzoekt de regering het gewicht van de doorstroomtoets af te halen en de uitslag voortaan alleen ondersteunend naast het schooladvies te gebruiken. Aangenomen.
🔸 Ilana Rooderkerk (31 293, nr. 837) – verzoekt de regering de doorstroomtoets te hervormen zodat wereldkennis weer een belangrijke plek krijgt en de toets meer meet dan strategieën (echt lezen/schrijven/rekenen). Aangenomen.
🔸 Chris Stoffer (31 293, nr. 840) – verzoekt de regering alternatieve instrumenten te verkennen voor het toezicht op de kwaliteit van scholen, zodat de doorstroomtoets weer ten dienste van leerlingen en leraren staat. Aangenomen.
De motie van Marleen Haage (31 293, nr. 839) — om structurele stappen te zetten naar een systeem waarin kinderen pas op hun 15e een definitief schooladvies krijgen — is verworpen. Juist daarom blijven wij werken aan latere, rechtvaardiger selectie, minder toetsdominantie en breed verantwoorden van ontwikkeling. De doorstroomtoets is voor ons een symptoom van een systeem dat vroege selectie en toetsdruk te zwaar maakt; we willen naar een fundament waarin kinderen langer kunnen doorontwikkelen en al hun talenten worden gezien: een kansrijk onderwijsstelsel zoals PO-Raad en VO-raad samen bepleiten. Zie: https://lnkd.in/epKFZnkj.
Volkskrant wint Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek 2025 voor onderzoek naar doorstroomtoetsLeve het onderwijs feliciteert het team van de Volkskrant – Jurre van den Berg, Irene de Zwaan, Ben Meindertsma, Erik Verwiel en Serena Frijters – met het winnen van de Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek 2025 voor hun onderzoek naar de doorstroomtoets.
De jury prees hun werk omdat zij, zo staat in het juryrapport, “hebben aangetoond dat goede, vasthoudende en diepgravende onderwijsjournalistiek een onmisbare waakhondfunctie heeft in een bestuurlijke omgeving die bewust te weinig transparantie betracht.”
Hun werk laat zien hoe belangrijk vasthoudende, diepgravende journalistiek is in een tijd waarin informatie niet altijd makkelijk beschikbaar is en kritische signalen uit het onderwijsveld soms te weinig gehoord worden. Dankzij hun WOO-verzoeken kwam naar boven dat het door Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beloofde onderzoek naar doorstroomtoetsen niet was uitgevoerd, en dat de toets die kansengelijkheid moest bevorderen, in de praktijk juist ongelijkheid vergrootte.
Als Leve het onderwijs zijn we dankbaar voor deze journalistieke inzet. Het heeft zichtbaar iets in beweging gebracht in de politiek: precies het gesprek dat wij als scholen, leraren en bestuurders ook voeren over de noodzaak om de toetscultuur te herzien en vakmanschap, ontwikkeling en vertrouwen centraal te zetten.
Dat blijkt ook uit de recente Kamerbesluiten:
🔸Motie Rosanne Hertzberger & Ilana Rooderkerk (31 293, nr. 834): haal het gewicht van de doorstroomtoets eraf; de uitslag wordt ondersteunend naast het schooladvies.
🔸Motie Ilana Rooderkerk (31 293, nr. 837): geef wereldkennis weer een belangrijke plek in de toets.
🔸Motie Chris Stoffer (31 293, nr. 840): onderzoek alternatieve instrumenten voor het toezicht op kwaliteit, zodat de toets ten dienste van leraren en leerlingen staat.
Deze drie moties zijn aangenomen en dat is een belangrijke stap vooruit, mede dankzij de gezamenlijke inspanningen van scholen, onderzoekers, ouders, onderwijsorganisaties en kritische journalistiek.
We zijn er nog niet, maar samen bouwen we, ook in dialoog met PO-Raad, VO-raad, Inspectie van het Onderwijs, een systeem waarin kinderen langer kunnen doorontwikkelen, hun talenten breed gezien worden en onderwijs niet door één toets wordt bepaald.
Eerder deelden we een post over het onderzoek naar het rekenonderwijs en de problemen rond het gebruik van 1S (zie: https://lnkd.in/ePN2zNYuArthur Bakker). Vandaag richten we ons op taal, naar aanleiding van het artikel van Karen Heij in Tijdschrift Taal: Hoe referentiekader en toetsing goed taalonderwijs in de weg staan.
Ook op het gebied van taal wordt zichtbaar hoe een technisch ingericht referentiekader en een smalle toetspraktijk het onderwijs versmallen en hoe dit leerlingen, leraren en scholen raakt.
Uit het artikel blijkt duidelijk:
🔸 taalvaardigheid is breed, geïntegreerd en ontwikkelt zich in samenhang, maar het referentiekader knipt taal op in losse deelvaardigheden
🔸 toetsen meten vooral korte, kunstmatige leesopdrachten en slechts een klein deel van echte taalvaardigheid
🔸 de nadruk op meetbaarheid leidt tot verschraling en teaching to the test
🔸 leerlingen ervaren hierdoor minder rijke taalontwikkeling, minder leesmotivatie en minder ruimte voor spreken en schrijven
🔸 referentieniveaus worden gebruikt voor doelen waarvoor ze nooit bedoeld waren
Deze bevindingen maken zichtbaar waarom het zo belangrijk is om het gesprek te voeren over hoe toetsing, referentiekaders en beleidsverwachtingen het taalonderwijs beïnvloeden. Zoals Karen Heij schrijft:
“Met deze manier van toetsen treft verschraling niet alleen de toetsen, maar ook het leesonderwijs zelf. Leermiddelontwikkelaars versterken dit effect door hun methodes aan te willen sluiten op de toetsing.”
En ook beleidsreacties helpen niet altijd vooruit; Heij merkt op dat: “Steeds weer stellen dat extra bijles nodig is, zoals de Inspectie van het Onderwijs onlangs nog deed bij het bekend maken van de uitkomsten van de leesvaardigheidspeiling, niet behulpzaam is.”
Het artikel onderstreept dat we samen (scholen, leraren, onderzoekers, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Inspectie van het Onderwijs en College voor Toetsen en Examens) het gesprek moeten voeren over hoe doelen, toetsing en onderwijs zo kunnen worden ingericht dat ze taalontwikkeling ondersteunen in plaats van begrenzen.
Lees hier meer: Artikel:Heij, K. (2025). Hoe referentiekader en toetsing goed taalonderwijs in de weg staan. Tijdschrift Taal.
“We hebben een monster geschapen”“De prijs voor publieksfavoriet wint de doorstroomtoets absoluut niet.
Dit schooljaar gaat ’ie voor de derde keer op herhaling en vrijwel niemand in het onderwijs staat daar om te popelen. Wat is ervoor nodig om er toch een droomtoets van te maken? Vier experts denken en dromen mee.”
Het artikel in AVS Kader laat zien hoe diep het probleem inmiddels zit: een toets die ooit bedoeld was voor kansengelijkheid, zorgt nu juist voor meer ongelijkheid, selectie en druk.
Vier experts, Remco Prast, Karen Heij, Sara Geven en Lambert van der Ven MA, laten zien wat er misgaat.
Dat betekent dat de doorstroomtoets:
🔸 kinderen selecteert op een momentopname
🔸 vooral voordeel geeft aan kinderen met hoogopgeleide ouders
🔸 de kloof vergroot in plaats van verkleint
🔸 laatbloeiers, anderstaligen en kinderen met startachterstanden benadeelt
🔸 scholen dwingt tot teaching to the test
🔸 professionals beoordeelt op ‘rendement’ in plaats van vakmanschap
Volgens Karen Heij missen deze toetsen een pedagogische grondslag: “Bij ieder kind op hetzelfde moment dezelfde toets afnemen is absurd als we weten dat elke leerling zich anders ontwikkelt.”
Ook socioloog Sara Geven benadrukt dat niet het toetsen zelf het probleem is, maar de vroege selectie in groep 8. Daarmee “klik” je kinderen op hun 11e of 12e vast op een niveau terwijl onderzoek laat zien dat juist later selecteren leidt tot meer kansengelijkheid.
Bestuurder (Blosse) Remco Prast zegt het scherp:
“Mijn droomtoets is altijd een komma, nooit een punt. Een eindtoets is een totale misser.”
Want wat gebeurt er nu?
🔹 een kind dat een slechte dag heeft, haalt mogelijk een niet passend niveau
🔹 sociale vaardigheden, creativiteit en burgerschap tellen helemaal niet mee
🔹 scholen worden gerankt op basis van toetsuitslagen die daarvoor nooit bedoeld waren
🔹 kinderen krijgen het gevoel winnaar of verliezer te zijn, al in groep 8
Karen Heij vergelijkt de droomtoets met afzwemmen:
een moment waarop je viert wat een kind al kan, niet waarop je bepaalt waar het wel of niet thuishoort.
Leve het onderwijs staat voor een systeem waarin toetsen het leren ondersteunen. We zijn er nog niet, maar samen bouwen we, ook in dialoog met PO-Raad, VO-raad, Inspectie van het Onderwijs, een systeem waarin kinderen langer kunnen doorontwikkelen, hun talenten breed gezien worden en onderwijs niet door één toets wordt bepaald.
Lees het interview & artikel hier.
Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt in Nederland steeds vaker afgemeten aan het percentage leerlingen dat streefniveau 1S behaalt. De ambitie: 65% van de leerlingen zou aan het eind van groep 8 1S moeten halen. Die ambitie veronderstelt dat 1S een helder gedefinieerd en goed gefundeerd niveau is, dat betrouwbaar gemeten kan worden en dat geschikt is om uitspraken te doen over de kwaliteit van het onderwijs.
Uit de recente analyse van Arthur Bakker, Lonneke B., Marian Hickendorff, Vincent Jonker, hans van luit, Michiel Veldhuis en Wilma Willems blijkt dat deze veronderstellingen niet kloppen.
🔸 de drempelwaarde voor 1S is inhoudelijk onvoldoende onderbouwd
🔸 en is nooit vastgesteld op basis van wat écht nodig is in vmbo-tl, havo of vwo
🔸 wordt technisch op verschillende manieren vastgesteld
🔸 levert grote verschillen op tussen de doorstroomtoetsen.
Daarmee zijn de percentages leerlingen die 1S halen geen valide maat voor de kwaliteit van het rekenonderwijs. Toch worden deze percentages gebruikt om scholen te beoordelen: door de Inspectie van het Onderwijs, door schoolbesturen, door ouders en indirect door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De onderzoekers laten zien dat referentieniveaus daar helemaal niet voor bedoeld zijn en dat de huidige meetpraktijk ongeschikte en soms zelfs misleidende informatie oplevert. Nieuwe kerndoelen bieden een belangrijke kans om het referentiekader rekenen-wiskunde grondig te herzien of zelfs af te schaffen, en toe te werken naar vormen van beoordeling die beter aansluiten bij wat leerlingen kunnen leren en wat het onderwijs wil bereiken.
Als Leve het onderwijs waarderen we dit grondige werk. Het draagt bij aan het bredere gesprek in het onderwijs en de politiek: over het herzien van de toetscultuur, het versterken van vakmanschap en het centraal zetten van ontwikkeling en vertrouwen.
Artikel: Bakker, A., Boels, L., Hickendorff, M., Jonker, V., Van Luit, H., Veldhuis, M. & Willems, W. (2025). Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen. Volgens Bartjens – ontwikkeling en onderzoek, 45(2), 41–51.
Lees hier verder over het onderzoek.
Brief voor informateur namens OnderwijsraadDe formatie bepaalt de koers voor de komende jaren en juist nu ligt er een prachtige kans om onderwijs weer centraal te zetten. Een kans om te bouwen aan een stelsel dat kinderen, professionals en onze samenleving sterker maakt.
De Onderwijsraad stelt in de brief aan de informateur Sybrand Buma (zie bijlage):
🔸 “Onderwijs is een essentiële publieke voorziening, die van grote waarde is voor individuele burgers en voor de samenleving als geheel.”
🔸 “Zonder goed opgeleide mensen zijn ambities op terreinen als veiligheid, woningbouw, zorg en de energietransitie eenvoudigweg niet te realiseren.”
🔸 “De opbrengsten betalen zich een leven lang uit.”
🔸 “Kleinschalige of tijdelijke maatregelen zijn niet genoeg: het gaat om een structureel vraagstuk dat om structurele aanpassingen vraagt.”
🔸 “Inzet op minder vroege en starre selectie is nodig om een doorbraak te realiseren.”
🔸 “De samenleving doet meer dan ooit een beroep op de vormende en verbindende kracht van onderwijs.”
Uit de brief blijkt hoe urgent de situatie is. Dat betekent dat het huidige stelsel:
🔸 kansenongelijkheid vergroot in plaats van verkleint
🔸 kinderen vastzet door vroege selectie (hashtag#doorstroomtoets) en starre routes
🔸 laatbloeiers, anderstaligen en jongeren in armoede benadeelt
🔸 scholen richting teaching to the test duwt
🔸 professionals beoordeelt op rendement, niet op vakmanschap
🔸 onvoldoende ruimte laat voor brede vorming, terwijl juist dat nu nodig is
De Onderwijsraad waarschuwt bovendien jongeren in minder gunstige omstandigheden nog steeds met uiteenlopende drempels te maken krijgen om überhaupt volwaardig deel te nemen. En dat politieke kortetermijndruk – bezuinigingen, incidentbeleid, focus op meetbaar rendement – structureel schade toebrengt.
💬 Zoals de raad schrijft: “Goed onderwijsbeleid vraagt om politieke moed… om de samenhang te zien en te kiezen voor beleid met een lange adem.”
Dat is precies waar Leve het onderwijs voor staat: een systeem waarin ontwikkeling centraal staat, vakmanschap wordt versterkt, selectie later plaatsvindt, kinderen breed kunnen groeien en waarin we erkennen dat onderwijs complex is: dat vraagt om dialoog, vertrouwen en structurele keuzes. We bouwen graag verder in constructieve dialoog met Inspectie van het Onderwijs, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en College voor Toetsen en Examens.
Daarom roepen we Rob Jetten, Henri Bontenbal en de informateur op:
➡️ Zet onderwijs centraal in het regeerakkoord.
Niet als kostenpost, maar als fundament van onze samenleving.
De volledige brief van de Onderwijsraad is hier te lezen.
Themarapportage: Een analyse van de advisering in groep 8 en de rol van de doorstroomtoets
De PO-Raad publiceert de themarapportage over de advisering in groep 8 en de rol van de doorstroomtoets. En opnieuw is de conclusie duidelijk: de doorstroomtoets draagt niet bij aan kansengelijkheid, terwijl dat wel één van de belangrijkste doelen was.
Volgens de PO-Raad:
🔸 “De toets zorgt niet voor gelijke kansen, zoals vooraf werd verwacht.”
🔸 “De toets vergroot juist de verschillen tussen groepen leerlingen bij de overstap naar het voortgezet onderwijs.”
🔸 “Leerlingen met vergelijkbare vaardigheidsscores krijgen op verschillende toetsen niet hetzelfde toetsadvies.”
Wat zien we in de data?
🔸 Dezelfde leerling kan, afhankelijk van de toetsaanbieder, een heel ander advies krijgen.
🔸 Adviezen vallen structureel lager uit op scholen met hogere schoolweging.
🔸 Het verplichte bijstellen van adviezen pakt juist vaker uit in het voordeel van leerlingen in ‘rijke’ contexten dan in ‘kwetsbare’ contexten.
De PO-Raad is bovendien kritisch omdat de doorstroomtoets twee functies moet dragen die elkaar bijten:
1️⃣ Het selecteren van leerlingen voor een passende plaats in het voortgezet onderwijs
2️⃣ Het beoordelen van scholen door Inspectie van het Onderwijs
De PO-Raad vindt het niet passend dat de toets voor twee functies wordt gebruikt. Waarom?
🔸 Een toets die bedoeld is voor leerlingselectie moet betrouwbaar, vergelijkbaar en gericht zijn op individuele ontwikkeling.
🔸 Een toets die gebruikt wordt voor toezicht creëert systeemdruk: scholen voelen zich afgerekend op deze score.
🔸 Door die samenloop ontstaat strategisch gedrag (bijvoorbeeld oefenen richting toetsformats) en druk op leerlingen.
🔸 De toets verliest daardoor zijn pedagogische waarde en wordt een sturend mechanisme in plaats van een ondersteunend instrument.
Wanneer één toets zowel de toekomst van een leerling als de beoordeling van een school bepaalt, ontstaat druk op het systeem, op scholen en op leerlingen. De focus op brede ontwikkeling komt onder druk te staan.
Waar pleit de PO-Raad wel voor?
🔸 “De PO-Raad pleit opnieuw voor latere selectie. Leerlingen krijgen nu te weinig tijd en mogelijkheden om hun ontwikkelpotentieel te laten zien.”
🔸 “Toetsen moeten leraren helpen om te zien wat een leerling nodig heeft om verder te groeien.”
🔸 “De waarde van de doorstroomtoets in het toezichtkader moet afnemen.”
Lees hier verder: https://lnkd.in/ePyfReRQ
Dossier Doorstroomtoets: De wetenschappersMiddels deze serie podcasts onderzoekt Igor Verettas langs verschillende perspectieven de spraakmakende situatie rondom de doorstroomtoets in het voorjaar van 2025. In deze aflevering is hij te gast bij de Radboud Universiteit Nijmegen. Hier interviewde hij Eddie Denessen (hoogleraar onderwijs en sociale gelijkheid) en Floris Burgers (onderwijsantropoloog en Postdoc). Zij delen hun visie op de situatie dit voorjaar en de maatregelen die genomen zijn. En hoe ze vooruitkijken naar het bredere debat en de afname van de toets in 2026. Een aflevering met taboedoorbrekende uitspraken en nieuwe zienswijzen.
“Een eindadvies geven is veel foutengevoeliger en problematischer dan alleen die doorstroomtoets. Het geven van zo’n voortgezet onderwijs label brengt juist kansenongelijkheid.”
In het voorjaar van 2025 gaven 4 scholen vanuit twee schoolbesturen in Alkmaar/Bergen en Haarlem de vrije keuze aan ouders om de toets af te laten nemen bij hun kinderen. Een groot aantal ouders kozen ervoor om de toets niet te laten afnemen. Uiteindelijk hebben het Ministerie en de inspectie van onderwijs ingegrepen en gezorgd dat de toetsen toch afgenomen werden. We onderzoeken in deze serie wat de bestuurders en schooldirecteuren heeft bewogen, we beluisteren het perspectief van de leerlingen, leerkrachten en ouders en vragen naar de ervaringen vanuit de politiek en inzichten uit de wetenschap.
Luister de podcast hier.
Eddie Denessen (hoogleraar onderwijs en sociale gelijkheid) en Floris Burgers (onderwijsantropoloog en Postdoc)
Leergang kwaliteitsmedewerkers start september 2025 – er is nog plek!Geïnteresseerd in de leergang voor kwaliteitbeleidsmedewerkers, waarbij we op een andere manier kwaliteit in beeld leren brengen dan vanuit gestandaardiseerde toetsen? In de leergang die ♦Nicole Hanegraaf verzorgt voor Leve het onderwijs gaat het over:
🔸Wat is kwaliteit en hoe meten en weten we dat?
🔸Hoe doen we dat los van gestandaardiseerde toetsen (#doorstroomtoets, LVS, etc)?
🔸Hoe maken we die toetsen minder belangrijk? Hoe kan het anders?
🔸Hoe breng je kwaliteit op een juiste manier – onderbouwd, verantwoord en vanuit het referentiekader voor taal en rekenen – in beeld?
🔸 Wat is de rol van toetsen? Wat zijn toetsen? Wat is de zin en onzin van toetsen?
🔸 Wat zijn de alternatieven?
Het is ontzettend waardevol om met kwaliteit beleidsmedewerkers vanuit het hele land samen op te trekken.
Als je mee wilt doen met deze leergang, kijk dan voor aanmelden op: https://levehetonderwijs.nl/traject-voor-kwaliteitsmedewerkers-meer-informatie/ of mail naar: toetsen@levehetonderwijs.nl.
Online informatiemomenten over trajecten 7 en 8 juli 2025
Inlog link
Wil je meer weten over de trajecten, log in via deze link op bovengenoemde tijd.
Bij problemen met inloggen of andere vragen, mail naar: toetsen@levehetonderwijs.nl.
Een record aantal onderwijsprofessionals uit het hele land – leraren, bestuurders, directeuren, beleidsmedewerkers – werkten samen aan onderwijs waarin we recht doen aan ieders welzijn en ontwikkeling: die van de onderwijsprofessional én die van de leerling. Op 21 mei kwamen we samen voor de Landelijke Dag van
Leve het onderwijs!
📍We herijkten ons manifest. Want als we weten wat we weten – zoals Sharon Stellaard ons scherp liet zien – dan kunnen we niet blijven doen alsof goedbedoeld beleid vanzelf goed uitpakt. In haar lezing introduceerde Sharon Stellaard het begrip boemerangbeleid:
🔸 Beleid dat, ondanks goede intenties, averechts werkt en de oorspronkelijke problemen in stand houdt of zelfs verergert.
🔸 Beleidsveranderingen worden vaak ingevoerd als reactie op de onbedoelde gevolgen van eerdere hervormingen, zonder de onderliggende oorzaken aan te pakken. Dit leidt tot een cyclus waarin dezelfde problemen blijven terugkeren, ondanks nieuwe beleidsmaatregelen.
🔸 Daarom pleit zij voor “chronologisch beleidsbesef”: het vermogen om beleid te begrijpen als een constructie die zich over tijd heeft gevormd – met opeenvolgende keuzes en aannames die vaak onzichtbaar zijn geworden.
📣 Leve het onderwijs! wil door die mist heen breken. We willen niet repareren met dezelfde logica die het probleem veroorzaakte. We kiezen voor ruimte, reflectie, dialoog, verantwoordelijkheid en ontwikkeling.
📣 Ruimte maken vraagt lef. Lef om los te laten, lef om niet klakkeloos de regels uit te voeren en lef om op je handen te zitten. Wij onderwijsprofessionals hebben de mogelijkheid processen van verandering op gang te brengen en ruimte te creëren voor ontwikkeling. Wij faciliteren die ontwikkeling.
🔸 Van moeten naar mogen.
🔸 Van controleren naar vertrouwen.
🔸 Van ‘wat kan niet’ naar ‘wat kan wel’.
Zo werken wij aan het onderwijs waarin kinderen, jongeren en professionals de beste versie van zichzelf worden.
De beweging groeit. De inzichten verdiepen. Doe je mee?
https://lnkd.in/eXAw9DzK
Deel 1: De leerling
Dossier doorstroomtoets 1: De leerling
Middels deze serie podcasts onderzoekt Igor Verettas langs verschillende perspectieven de spraakmakende situatie rondom de doorstroomtoets in het voorjaar van 2025. In deze aflevering gaan we in gesprek met Leah en Puk, twee leerlingen uit groep 8. We onderzoeken waarom ze blij waren dat ze geen toets hoefden te maken en hoe zij nu terugblikken op deze periode.
Begin 2025 gaven 4 scholen vanuit twee schoolbesturen uit Haarlem en Alkmaar/Bergen de keuze aan ouders om de toets af te laten nemen bij hun kinderen. Door deze keuzevrijheid besloten diverse ouders met hun kinderen om deze toets niet af te laten nemen. Uiteindelijk heeft het Ministerie ingegrepen en gezorgd dat de toetsen toch afgenomen werden. We onderzoeken in deze serie wat alle betrokkenen heeft bewogen en vragen naar ieders ervaringen.
Dossier Doorstroomtoets is mogelijk gemaakt door Leve het Onderwijs!
Doen wat ertoe doet. Dat is wat Leve het Onderwijs wil. Het stoppen met het verplichten van toetsen – waaronder de doorstroomtoets – is geen doel op zich, maar een eerste stap in een grotere systeemverandering.
Leve het Onderwijs beweegt van controle naar vertrouwen. Van moeten naar mogen. Van wat niet kan, naar wat wél kan. Voor het thema ‘Stop het verplichten van toetsen’ bieden we scholen, besturen en kwaliteitsbeleidsmedewerkers in het primair onderwijs trajecten die gericht zijn op bewustwording en het versterken van het eigen vakmanschap van binnenuit – om zo verantwoord, onderbouwd en overtuigd te kunnen zeggen: wij meten en weten het beter!
Het stoppen met de verplichte doorstroomtoets is een stap richting inclusief mens- en wereldgericht onderwijs waar vakmanschap van binnenuit en ieders welzijn en ontwikkeling centraal staat. Elke school en ieder bestuur maakt in dit proces keuzes die passen bij de eigen visie, context en ontwikkelfase.
STOP het verplichten van toetsen, waaronder DE DOORSTROOMTOETS
Programma voor scholen in het basisonderwijs om overtuigd, onderbouwd en verantwoord te kunnen zeggen: Wij meten het beter!
- Sluit aan bij een groeiende beweging van scholen op ontwikkelpad naar beter meten en weten;
- Krijg toegang tot een omgeving die speciaal ontwikkeld is om binnen je eigen school aan de slag te gaan;
- Neem deel aan inspirerende landelijke bijeenkomsten waar je ook andere deelnemers in de beweging ontmoet, vragen kunt stellen en ervaringen uitwisselen.
De keuze om af te stappen van het verplichten van toetsen -waaronder de doorstroomtoets – vraagt naast bewustwording om goed zicht op de ontwikkeling van ieder kind, ten minste voor de indicatoren zoals beschreven in het referentiekader taal en rekenen. Zie ook de bestuurlijke handreiking van Leve het onderwijs.
Basistraject Regio Noord-Holland
Vanwege de grote animo in Noord-Holland, zijn er al data vastgesteld en een locatie in Heerhugowaard.
Zie afbeelding hieronder voor meer informatie – meld je aan via QR code.
Vragen: toetsen@levehetonderwijs.nl.
Geweldige opkomst
Wat een geweldige opkomst hebben wij ervaren bij het traject ‘Stop nu het verplichten van toetsen’! Meer dan 30 scholen uit heel Nederland zijn, onder begeleiding van Nicole Hanegraaf en haar team, met hun eigen kernteam en met elkaar binnen hun regio aan de slag gegaan met de ambitie te stoppen met de eindtoets/doorstroomtoets per 2025. Niet de toets, maar het vakmanschap van de onderwijsprofessional en de ontwikkeling van het kind centraal.
In gezamenlijkheid en in verbinding met betrokkenen (zoals ouders, voortgezet onderwijs, inspectie, wetenschappers en andere stakeholders) hebben we het over het ‘waarom’ van het stoppen met verplicht toetsen en over het ‘hoe’ en ‘wat’: wat kan en moet geleerd, hoe hebben we de ontwikkeling van ieder kind ten opzichte van zichzelf in beeld, hoe werken we van systeem naar mens- en wereldgericht onderwijs, hoe adviseren we vanuit vakmanschap?
We nemen niet alleen onze eigen ervaringen mee, maar ook inzichten uit wetenschap en onderzoek. ‘Stop nu het verplichten van toetsen’ gaat niet alleen om het daadwerkelijk stoppen met de toets, maar vraagt om bezinning: ‘waarom doen we wat we doen?’ en ‘doen we het goede?’. Gelukkig is de systeemverandering die dit van ons allemaal vraagt – en zo verankerd zit in ons denken – iets wat al meer aandacht krijgt in scholen, bij ouders en in de media.
“We hebben in ons onderwijsstelsel een totaal andere manier van toetsen nodig, waarbij kinderen nooit met elkaar vergeleken worden, maar waar altijd de eigen groei van het kind centraal staat”.
Marten Elkerbout, bestuurder Stichting Spaarnesant.
Traject 2024
Er is veel animo vanuit scholen om deel te nemen aan het nieuwe traject dat plaatsvindt in 2024. Nadat wij het eerste traject geëvalueerd hebben, gaan wij met betrokkenen het volgende traject vormgeven. Zodra er meer bekend is over data en inhoud, zal dat via mail, nieuwsbrief en via de socials gedeeld worden.
Meer informatie?
Check voor meer informatie over dit traject onze website. Er is veel informatie en wetenschappelijke onderbouwing te vinden op www.puzzeltraining.nl. Podcasts over dit onderwerp met bestuurder Marten Elkerbout, toetsexpert Karen Heij en journalist en auteur van het boekje ‘Is het voor een cijfer?’ Johannes Visser zijn ook de moeite waard om (met je team) te luisteren.
Waarom vinden we de eindtoets slecht voor kinderen?
Bekijk de informatie én het filmpje met uitleg, dat staat op www.puzzeltraining.nl, en deel het vooral!
Blijf op de hoogte van het initiatief ‘leve het onderwijs’
Wij zullen één keer per kwartaal een nieuwsbrief versturen
Wat is leve het Onderwijs?
Leve het Onderwijs! is een beweging van schoolbestuurders die geloven in een nieuwe manier van besturen. Van moeten naar mogen. Van controleren naar vertrouwen. Van ‘wat kan niet’ naar ‘wat kan wel’. Een beweging van bestuurders die bewegen van ‘doen zoals wij het altijd deden ’naar ‘werken vanuit de bedoeling’.
We delen kennis en expertise, doen (wetenschappelijk) onderzoek naar de nieuwe manier van besturen, dragen onze ervaringen uit en laten ons geluid horen bij beleidsmakers. Leve het onderwijs! is een beweging van verschilmakers in het onderwijs, die samen zorgen dat leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Doe je ook mee? Leve het onderwijs!