‘Kijk anders naar toetsing’ Advies Onderwijsraad
25 juni 2026
Categorie: Niet gecategoriseerd
De Onderwijsraad publiceerde onlangs het advies Kijk anders naar toetsing. Een belangrijk advies dat laat zien hoe toetsen steeds meer functies hebben gekregen die eigenlijk niet goed samengaan.
De doorstroomtoets is daarvan misschien wel het meest actuele voorbeeld. Er wordt veel gesproken over kansengelijkheid, selectie en schooladviezen. Maar onder die discussie ligt een fundamenteler vraagstuk.
Veel mensen denken dat de doorstroomtoets meet of een leerling “op vmbo TL-niveau” of “op vwo-niveau” zit. Maar dat is niet hoe de toets werkt. Er bestaan namelijk geen landelijke inhoudelijke criteria die bepalen wanneer een leerling een vmbo-, havo- of vwo-advies zou moeten krijgen.
Met andere woorden:
➡️ er is geen landelijke lijst met kennis en vaardigheden die een havo-advies onderscheidt van een vwo-advies;
➡️ er zijn geen inhoudelijke instroomstandaarden voor de verschillende onderwijssoorten;
➡️ de toets meet dus niet of een leerling aan zulke standaarden voldoet.
Wat doet de toets dan wel?
🔸De toets legt leerlingen opgaven voor op het gebied van taalverzorging, begrijpend lezen en rekenen. Op basis van het aantal goede antwoorden ontstaat een score. Die score wordt vervolgens vertaald naar een adviescategorie.
🔸Daardoor kunnen kleine scoreverschillen grote gevolgen hebben. Eén of enkele antwoorden meer of minder goed op een toets die grotendeels uit meerkeuzevragen bestaat, kunnen al leiden tot een ander advies.
🔸De toets laat daarmee niet zien of een leerling voldoet aan duidelijke inhoudelijke eisen voor vmbo, havo of vwo. De toets bepaalt vooral waar een leerling uitkomt ten opzichte van andere leerlingen.
🔸Dat is een belangrijk verschil, omdat veel mensen denken dat de toets vaststelt welk onderwijsniveau een leerling aankan, terwijl de toets in werkelijkheid vooral leerlingen verdeelt over adviescategorieën.
De discussie gaat daarom niet alleen over toetsen. Het onderwijs moet ruimte bieden om te ontdekken wie er precies aan de deur klopt (Gert Biesta, Is daar iemand?), in plaats van kinderen al vroeg onder te brengen in categorieën die vooral iets zeggen over hun positie in een toetsconstruct. Daarom pleit Leve het onderwijs niet voor één andere doorstroomtoets, maar voor:
✔️ later selecteren
✔️ meer ruimte voor ontwikkeling
✔️ brede verantwoording op referentieniveaus
✔️ minder afhankelijkheid van één toetsmoment
✔️ vertrouwen in het professionele oordeel van leraren
Dank aan René Kneyber en Marten Elkerbout voor het verder aanjagen van deze belangrijke discussie.
#onderwijs #doorstroomtoets #onderwijsraad #laterselecteren #kansengelijkheid #vakmanschap #ontwikkelingcentraal #toetsen
