Menu
Wat is leve het onderwijs?

Leve de complexiteit

23 september 2022
Categorie:


Complexiteit als basis voor de academische werkplaats van Leve het Onderwijs

Het manifest van Leve het onderwijs! gaat over besturen vanuit de bedoeling: kinderen hebben recht op goed onderwijs. Je slaat als bestuur de plank mis als je denkt dat je greep kunt krijgen op onderwijskwaliteit (die ertoe doet) met uitgebreide bestuurlijke kaders, afspraken en protocollen, meetbare opbrengsten en data, best-practices en evidence-informed werken, enzovoort. Als je dicht op de praktijk kijkt naar wat er allemaal gebeurt in en rond een school, een groep en een kind, dan realiseer je je dat de werkelijkheid zich niet zo gemakkelijk laat versimpelen tot generieke “succesvolle aanpakken”.

Leve het onderwijs kiest ervoor om de professionals in de klas te voorzien van zoveel mogelijk gereedschap en ruimte om steeds weer te kunnen inspelen op die variëteit aan vraagstukken die zich dagelijks voordoen. Dat daar heel wat meer bij komt kijken dan het blind volgen van methodes en “effectieve interventies” is in onze ogen geen probleem, maar juist het “prachtige risico van onderwijs”, om met Biesta te spreken.

Iedere leraar kent de ervaring van de perfect voorbereide les die bij de ene groep er ingaat als koek, terwijl diezelfde les in een andere setting heel anders uitpakt. Dat komt omdat onderwijs alle kenmerken heeft van een complex adaptief systeem. Dat is een systeem waarin veel invloeden op elkaar inwerken met soms onvoorspelbare uitkomsten. In het onderwijs is immers sprake van allerlei relaties tussen mensen die samen een relationeel netwerk vormen. Omdat ieder mens op zich al een complex wezen is, is het gedrag van zo’n netwerk moeilijk te beïnvloeden op een voorspelbare manier. Onderwijs is dus een open systeem, dat in verbinding staat met allerlei externe invloeden en zich daar ook nooit van af kan sluiten.

Het onderwijsproces heeft ook alle kenmerken van prachtige complexiteit. Het past zich steeds aan aan veranderingen in de omgeving, is mede daardoor altijd heel gevarieerd. Als er al causale verbanden zijn (als a dan b), dan zijn die vaak moeilijk los te zien van de context. Dus als je een causaal verband vindt (in een laboratoriumsituatie bijvoorbeeld), dan is het maar de vraag wat er gebeurt in een concrete lessituatie of wat het effect is op lange termijn.

Als je zo kijkt naar onderwijs en onderwijskwaliteit, dan krijg je veel ontzag voor de dagelijkse praktijk van de mensen die in dit systeem werken. Je zou bijna gaan denken dat de situatie hopeloos is en dat het niet uitmaakt wat je doet.

Gelukkig is dat niet zo. 

Wat heel erg helpt om om te gaan met complexiteit in het onderwijs is een stevig pedagogisch kompas. Als je weet wat er echt toe doet, dan geeft dat houvast in al die min of meer onvoorspelbare dagelijkse situaties. Goede professionals beschikken daarnaast over een rijk repertoire aan kennis en inzichten, aan doordachte ervaringen en optimisme. De realisatie dat niet alles volledig voorspelbaar is, maakt het vak juist uitdagend. Heel belangrijk is dat professionals daarbij samenwerken, met elkaar, maar ook met andere experts die een andere blik op het probleem kunnen geven. In ieder geval is het belangrijk dat je af en toe de rust neemt om goed te kijken naar wat er gebeurt en reflectief en onderzoekend in de praktijk staat. Dat geldt ook voor bestuurders.

Leve het onderwijs wil samen met wetenschappers van de Vrije Universiteit en de Universiteit van Nijmegen een academische werkplaats gaan vormen waarin we de complexiteit van onderwijs niet proberen weg te poetsen, maar juist gaan omarmen en onderzoeken. Zo denken we aan te sluiten bij onze manier van besturen, met respect voor de complexiteit van onderwijs en met vertrouwen in de mensen die het prachtige risico aangaan.

 

Voeg een reactie toe





Toegestaande tags: <b><i><br>Voeg een nieuwe reactie toe:



Reacties (0)


Gerelateerde artikelen binnen

Wat is leve het Onderwijs?

Leve het Onderwijs! is een beweging van schoolbestuurders die geloven in een nieuwe manier van besturen. Van moeten naar mogen. Van controleren naar vertrouwen. Van ‘wat kan niet’ naar ‘wat kan wel’. Een beweging van bestuurders die bewegen van ‘doen zoals wij het altijd deden ’naar ‘werken vanuit de bedoeling’.

We delen kennis en expertise, doen (wetenschappelijk) onderzoek naar de nieuwe manier van besturen, dragen onze ervaringen uit en laten ons geluid horen bij beleidsmakers. Leve het onderwijs! is een beweging van verschilmakers in het onderwijs, die samen zorgen dat leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Doe je ook mee? Leve het onderwijs!